Njealji davvisámi adposišuvnna geavahus

Lene Antonsen; Laura Janda; Berit Anne Bals Baal

doi:10.7557/sda.8330

Authors

Lene Antonsen UiT Norgga árktalaš universitehta https://orcid.org/0000-0002-7927-8536
Laura Janda UiT Norgga árktalaš universitehta https://orcid.org/0000-0001-5047-1909
Berit Anne Bals Baal UiT Norgga árktalaš universitehta https://orcid.org/0000-0002-1932-676X

DOI:

https://doi.org/10.7557/sda.8330

Čoavddasánit:

davvisámegiella, grammatihkka, giellatypologiija, suopmanat, adposišuvnnat

Čoahkkáigeasut

Artihkkalis mii leat guorahallan njeallje davvisámegiela adposišuvnna maid sáhttá geavahit sihke preposišuvdnan ja postposišuvdnan, nu gohčoduvvon ambiposišuvdnan: miehtá, čađa, rastá ja maŋŋel. Mii ovddidit golbma hypotesa suopmaniid, giellatypologiija ja mearkkašumi ektui. Gávdnan dihte ambiposišuvnnaid juohkáseami pre- ja postposišuvdnan, de leat analyseren cealkagiid sihke aviisa- ja čáppagirjjálašvuođateakstačoakkáldagas. Bohtosat čájehit ahte giellageavaheddjiin Suoma bealde ja nuppe dáfus Norgga ja Ruoŧa bealde lea goabbatlágan juohkáseapmi ambiposišuvnnaid geavaheamis. Leat maid erohusat das mo mearkkašumit juohkásit posišuvnna ektui, ja orru leamen giellatypologalaš korrelašuvdna ambiposišuvnnaid loguid ja daid mohkkás geavahusa gaskkas.

Referánssat

Dutkanmateriála:

(DT = Materiála lea vižžojuvvon digitálalaš teakstačoakkáldagas man Romssa universitehta Divvun-joavku hálddaša.)

AVIISAČ = Min Áigi-, Áššu- ja Ávvir-aviissat 1997–2011. (DT)

EMV1 = Vars, Elle Márjá 1991: Okto. Kárášjohka: Davvi Girji.

EMV2 = Vars, Elle Márjá 2002: Čábbámus iđitguovssu. [Billávuotna]: Iđut.

ISH = Hætta, Issát Sámmol 2009: Skuvla – min dološ ja dálá boahtteáigi. Sámi skuvlahistorjá 3. Kárášjohka: Davvi Girji. (DT)

JEE = Eira, John Einar 2002: Jori Jeaggejogas. [Billávuotna]: Iđut.

JT = Turi, Johan 1987 (1910): Muitalus sámiid birra. Jokkmokk: Sámi Girjjit.

JÁV1 = Vest, Jovnna-Ánde 2002: Árbbolaččat 2. Kárášjohka: Davvi Girji. (DT. Digitálalaš veršuvdna ii leat ideanttalaš prentejuvvon veršuvnnain.)

JÁV2 = Vest, Jovnna-Ánde 2005: Árbbolaččat 3. Kárášjohka: Davvi Girji. (DT)

KLH = Hermansen, Kari Lisbeth 2010: Joneš-bojá vuolgá amas máilbmái. [Billávuotna]: Iđut.

KNT = Turi, Klemet Nilsen 1982: Áiggit rivdet. [Deatnu]: Jår'galæd'dji.

KP = Paltto, Kirsti 2007: Ája. Kárášjohka: Davvi Girji.

ME = Einejord, Magne 2009: Áne sirddolaš. [Evenskjer]: Skániid girjie. (DT)

MM1 = Marastat, Mihkkal 1992: Darjeskáiddi čiehka. Guovdageaidnu: DAT.

MM2 = Marastat, Mihkkal 1993: Máhkanvári gumppet. Guovdageaidnu: DAT.

MPAB = Bongo, Mikkel P.A. 1985: Mus ledje bálgát. [Deatnu]: Jår'galæd'dji.

NMS = Sara, Nils Mathisen 2002: Movt áigi lea rievdan. Kárášjohka: Davvi Girji.

NN = NN: Mu Romána. Giehtačálus. (DT)

OT = Ođđa testamenta. Oslo: Norgga Biibbalsearvi 1998. (DT)

PAL = Logje, Per A. 2010: Nålis i kulda. Nállojiekŋa buollašis. Fearánat dološ ja otná boazodoalus. Fortellinger fra gammel og ny reindrift. Kárášjohka: Davvi Girji.

RML = Lukkari, Rauni Magga 2007: En lykkens mann – Lihkkošalmmái. [Romsa]: Gollegiella.

RS = Sokki, Risten 2011: Mu ártegis eallin. Kárášjohka: Davvi Girji.

Girjjálašvuohta:

Antonsen, Lene & Trosterud, Trond 2010: Manne dihtor galgá máhttit grammatihka? – Sámi dieđalaš áigečála 1/2010: 3–28.

Bartens, Raija 1974: Inarinlapin, merilapin ja luulajanlapin post- ja prepositiorakenteiden käytöstä. – Journal de la Société Finno-Ougrienne 73: 156–167.

Bergsland, Knut 1994 (1982): Sydsamisk grammatikk. [Karasjok]: Davvi Girji.

Divjak, Dagmar S. & Gries, Stefan Th. 2006: Ways of trying in Russian: Clustering behavioral procles. – Corpus Linguistics and Linguistic Theory 2: 23–60. https://doi.org/10.1515/CLLT.2006.002

Erelt, Mati (doaimm.) 2003: Estonian Language. Linguistica Uralica. Supplementary Series/ Vol 1. Tallinn: Estonian Academy Publishers.

Gries, Stefan Th. & Divjak, Dagmar S. 2009: Behavioral procles: a corpusbased approach towards cognitive semantic analysis. – Vyvyan Evans & Stephanie S. Pourcel (doaimm.), New directions in cognitive linguistics. Amsterdam: John Benjamins. 57–75. https://doi.org/10.1075/hcp.24.07gri

Grünthal, Riho 2003: Finnic adpositions and cases in change. Mémoires de la Société Finno-Ougrienne 244. Helsinki: Société Finno-Ougrienne.

Hagège, Claude 2010: Adpositions. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199575008.001.0001

Helander, Nils Øivind 2001: Ii das šat murrii iige báktái. Davvisámegiela illatiivva geavaheapmi. Dieđut 1/2001. Guovdageaidnu: Sámi Instituhtta.

Huumo, Tuomas (prentekeahttá): Many ways of moving along a path: What distinguishes prepositional and postpositional uses of Finnish path adpositions? [Giehtačálus.]

Janda, Laura A. & Endresen, Anna & Kuznetzova, Julia & Lyashevkaya, Olga & Makarova, Anastasia & Nesset, Tore & Sokolova, Svetlana (boahtime): Why Russian aspectual prefixes aren’t empty: prefixes as verb classifiers. Bloomington: Slavica Publishers.

Janda, Laura A. & Lyashevkaya, Olga (boahtime): Semantic Procles of Five Russian Precxes: po-, s-, za-, na-, pro-. [Giehtačálus sáddejuvvon áigečállagii Journal of Slavic Linguistics.]

Janda, Laura A. & Solovyev, Valery 2009: What Constructional Procles Reveal About Synonymy: A Case Study of Russian Words for SADNESS and HAPPINESS. – Cognitive Linguistics 20(2): 367–393. https://doi.org/10.1515/COGL.2009.018

Karlsson, Fred 2008: Finnish. An Essential Grammar. Second edition. London: Routledge.

Korhonen, Mikko 1981: Johdatus lapin kielen historiaan. Helsinki: Suomalaisen Kirjallisuuden Seura.

Lakoff, George 1987: Women, Fire and Dangerous Things. Chicago: University of Chicago Press. https://doi.org/10.7208/chicago/9780226471013.001.0001

Langacker, Ronald W. 2008: Cognitive Grammar: A Basic Introduction. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195331967.001.0001

Lehismets, Kersten 2011: The role of verb semantics in the interpretation of Finnish path adposition expressions. [Ovdanbuktin konferánssas «The third Finnish-Estonian Cognitive Linguistics Conference». Saka, Estlánda, [17.–19.11.2011.]

Magga, Tuomas 2004: Dárogiela preposišuvdnaráhkadusaid jorgaleapmi. – Sámi dieđalaš áigečála 1/2004: 43–53.

Mathiassen, Terje 1996: Russisk grammatikk. Oslo: Universitetsforlaget.

Nesset, Tore & Endresen, Anna & Janda, Laura A. 2011: Two ways to get out: Radial Category Procling and the Russian Precxes vy- and iz-. – Zeitschrift für Slawistik 56(4): 377–402. https://doi.org/10.1524/slaw.2011.0039

Nickel, Klaus Peter & Sammallahti, Pekka 2011: Nordsamisk grammatikk. Karasjok: Davvi Girji AS.

Nielsen, Konrad 1979 (1926–1929): Lærebok i lappisk (samisk). Bind I: grammatikk. Oslo: Universitetsforlaget.

Nielsen, Konrad 1979 (1932–1962): Lappisk (samisk) ordbok grunnet på dialektene i Polmak, Karasjok og Kautokeino. Oslo: Universitetsforlaget.

Taylor, John R. 2003: Linguistic Categorization. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780199266647.001.0001

Ylikoski, Jussi 2006: Fuomášumit sámegiela adposišuvnnaid funkšuvnnain: ovdamearkan alde- ja ala-postposišuvnnaid ii-lokála geavaheapmi. – Sámi dieđalaš áigečála 1/2006: 39–61.

Ylikoski, Jussi 2009: Non-finites in North Saami. Mémoires de la Société Finno-Ougrienne 257. Helsinki: Société Finno-Ougrienne.