Mii lea sámi sátnevájas? Gielalaš fuomášumit sámi sátnevádjasiid birra

Authors

  • Guillaume Gibert

DOI:

https://doi.org/10.7557/sda.8400

Čoavddasánit:

sátnevádjasat dutkansuorgin, gielalaš ja poehtalaš dovdomearkkat, poesiija ja sátnevádjasat, sátnevádjasiid sadji sámi girjjálašvuođas

Čoahkkáigeasut

Dávjá atnet sátnevádjasiid álkes cealkkan, dadjanvuohkin dahje sátnin, danin go dat leat álbmoga njálmmálaš dadjanvuogit. Dattetge sátnevádjasiid birra sáhtášii dadjat maid girkoáhčči Augustinus dadjá iežas Dovddastusain (Confessiones, XI, 14, 17) áiggi birra: mii gáddit diehtit mii lea sátnevájas, muhto jos soamis jearrá mis, mii dat lea, de eat šat dieđe. Ja oainnat mii lea dárkilit sátnevájas?

Mot doibmet sátnevádjasat, dat «myhtažat», dego daid gohčodeaba Visetti ja Cadiot (2006)? Sápmelaččain leat rikkes sátnevájastradišuvdna ja daid čoakkáldagat. Mot doibmet dát sápmelaš myhtažat gielalaš geahččanguovllus?

Dán artihkkala olis ii dieđusge leat vejolaš guorahallat ollislaš láhkai buot sámi sátnevádjasiid, muhto ulbmilin lea guorahallat dárkilit ovtta čoakkáldaga ja buktit ovdan smiehttamušaid das, maid galggašii viiddidit ja čiekŋudit eará dutkamiid bokte. Dás dutkojuvvojit Harald Gaski ja Aage Solbakk čoaggin sátnevádjasat girjjis Jođi lea buoret go oru (Gaski & Solbakk 2011).

Author Biography

  • Guillaume Gibert

    Fránskalaš dutki ja jorgaleaddji

Referánssat

Aikio, Inger-Mari & Mantere, Miro 2014: Beaivváš čuohká gaba. Aurinko juo kermaa. Guovdageaidnu: DAT.

Gaski, Harald 2021a: Mieux vaut passer que demeurer. Proverbes et dictons sámis. Kárášjohka: ČálliidLágádus.

Gaski, Harald (doaimm.) 2008: Ivdnesuotna. Sámi čáppagirjjálašvuođa čoakkáldat. Guovdageaidnu: DAT.

Gaski, Harald & Solbakk, Aage 2011: Jođi lea buoret go oru – sámi sátnevádjasat ja daid vejolaš mearkkašumit otne. 3. divoduvvon deaddileapmi. Kárášjohka: ČálliidLágádus.

Peterson, Marju (doaimm.) 2007: Valik saami luulet. Ela hästi, kodumaa. Tartu Ülikooli Paul Ariste soome-ugri põlisrahvaste keskuse üllitised 3. Tartu: Tartu Ülikool.

Utsi, Paulus 1992: Don čanat mu alccesat. [Guovdageaidnu:] DAT.

Valkeapää, Nils-Aslak 2001: Eanni, eannážan. Guovdageaidnu: DAT.

Valkeapää, Nils-Aslak 2018: Beaivi, áhčážan. Guovdageaidnu: DAT.

Valkeapää, Nils-Aslak 2020: Ritnoaivi ja nieguid oaidni. Guovdageaidnu: DAT.

Anscombre, Jean-Claude 1994: Proverbes et formes proverbiales : valeur évidentielle et Argumentative. - Langue française 102: 95-107. https://doi.org/10.3406/lfr.1994.5717

Anscombre, Jean-Claude 2000: Parole proverbiale et structures métriques. - Langages 139: 6-26. https://doi.org/10.3406/lgge.2000.2377

Barone, Francine 2021: Knowledge is power: anthropology of proverbs. Human Relations Area Files. Cultural information for education and research. https://hraf.yale.edu/knowledge-is-power-anthropology-of-proverbs (06.08.2021).

Ben Amos, Dan 2021: Introduction to the special issue "The Challenge of Folklore to the Humanities". - Humanities 10 (1), 18. https://doi.org/10.3390/h10010018

Delorme, Benjamin 2016: La Forme averbale dans les proverbes français et anglais : Quand l'absence de conjugaison tient lieu d'argument d'autorité. - Études et travaux d'Eur'ORBEM 1/2016: 71-85. https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01429476/document (07.08.2021).

Domokos, Johanna 2013: On Sami poetics. - Kajsa Andersson (doaimm.), L'Image du Sápmi, Études comparées 2. Humanistica Oerebroensia. Artes et linguae 16. Örebro: Örebro University. 436-454. https://www.academia.edu/2925121/On_Sami_poetics (14.08.2021).

Donner, Otto (doaimm.) 1876: Lappalaisia lauluja. Helsinki: Suomalaisen Kirjallisuuden Seura.

Eira, Anne Marit Guttorm & Eira, Inga Ravna & Gaup, Mette Anti & Sara, Risten Elle & Solbakken, Anne Randi & Stueng, Saia 2021: #giellaspáiddar 1. Jo1 Sámegiella. Kárášjohka: Davvi Girji.

Fernandez, M.M. Jocelyne 1994: Les particules énonciatives dans la construction du discours. Paris: Presses Universitaires de France.

Gaski, Harald 1991: ...nu gárvvis girdilit... sámi girjjálašvuođa oahppogirji. Kárášjohka: Davvi Girji.

Gaski, Harald 2003: Álbmotviisodat ja árbedieđut. Árgabeaivválaš poesia sátnevádjasiin, dajahusain ja árvádusain. - Edel Hætta Eriksen (doaimm.), Árvvut - Árvo - Vierhtie -Samiske verdier. Kárášjohka: Davvi Girji. 33-40.

Gaski, Harald 2004: Indigenous interdisciplinary internationalism: The modern Sami experience, with emphasis on literature. - Takashi Irimoto & Takako Yamada (doaimm.), Circumpolar ethnicity and identity. Senri Ethnological Studies 66. 371-387.

Gómez-Jordana Ferary, Sonia 2004: Explication argumentative de l' « antinomie » proverbiale. - Mélanges de la Casa de Velázquez 34 (1): 313-332. https://journals.openedition.org/mcv/1220 (04.08.2021). https://doi.org/10.4000/mcv.1220

Hakamies, Pekka 2016: Proverbs - a universal genre? - Kaarina Koski, Frog & Ulla Savolainen (doaimm.), Genre - text - interpretation. Multidisciplinary perspectives on folklore and beyond. Helsinki: Finnish Literature Society. 299-316.

Hakulinen, Auli 2001: On some uses of the discourse particle 'kyl(lä)' in Finnish conversation. - Margret Selting & Elizabeth Couper-Kuhlen (doaimm.), Studies in interactional linguistics. Studies in discourse and grammar 10. Amsterdam: John Benjamins. 171-198. https://doi.org/10.1075/sidag.10.09hak

Hirvonen, Vuokko 2009: Juoiggus uksan sámi njálmmálaš girjjálašvuhtii - bálggis gillii, identitehtii ja iešárvui. - Sámi dieđalaš áigečála 1-2/2009: 90-104.

Hirvonen, Vuokko 2018: Njálmmálaš árbevierutkultuvrralaš árbin. Geahčastat sámi njálmmálaš árbevieruid čohkkemii ja dutkamii 1600-2000-logus. Kárášjohka: ČálliidLágádus.

Hætta, Anna Margrethe B. & Eira, Inger Marlene 2020: Diiddaid ja sátnevádjasiid geavaheapmi buolvvas bulvii. Muittuhussan mánáide, nuoraide ja rávisolbmuid. Sámegiela didaktihka masterbargu. Sámi allaskuvla.

Idström, Anna 2010: What Inari Saami idioms reveal about the time concept of the indigenous people of Inari. - Yearbook of Phraseology 2010: 159-178. https://doi.org/10.1515/9783110222623.1.159

Kovář, Michal 2015: Sami proverbs. - Rui Soares & Outi Lauhakangas (doaimm.), 8th Interdisciplinary Colloquium on Proverbs. Tavira: International Association of Paremiology. 64-70.

Kuusi, Matti 1985: Proverbia Septentrionalia. 900 Balto-Finnic proverb types with Russian, Baltic, German and Scandinavian parallels. FF Communications 236. Helsinki: Academia Scientiarum Fennica.

Kuusi, Matti 1988: Kyllä-küll-gal-alkuisista sanalaskuista. - Virittäjä 92 (1): 143-154.

Mac Coinnigh, Marcas 2012: Syntactic structures in Irish-language proverbs. - Proverbium 29: 95-136.

Mac Coinnigh, Marcas 2015: Structural aspects of proverbs. - Hrisztalina Hrisztova-Gotthardt & Melita Aleksa Varga (doaimm.), Introduction to paremiology. A comprehensive guide to proverb studies. Berlin: De Gruyter Open. 112-132.

Martin, Philippe 2012: Intonation, rythme et eurythmie de locutions et proverbes français. - Jean-Claude Anscombre, Bernard Darbord & Alexandra Oddo (doaimm.), La parole exemplaire. Introduction à une étude linguistique des proverbes. Paris: Armand Colin. 159-169.

Merilai, Arne & Saro, Anneli & Annus, Epp Merilai 2011: Poeetika. Gümnaasiumiõpik. Tartu: Tartu Ülikooli Kirjastus.

Mieder, Wolfgang 1985: Popular views of the proverb. - Proverbium 2: 109-143.

Mieder, Wolfang 2014: Futuristic Paremiography and Paremiology. A plea for the collection and study of modern Proverbs. - Folklore Fellows' Network 44: 13-17, 20-24. https://www.folklorefellows.fi/wp-content/uploads/FFNetwork_44.pdf (08.08.2025).

Petitjean, André & Petillon, Sabine 2013: De l'usage de la parole proverbiale dans les textes dramatiques. - Pratiques. Linguistique, littérature, didactique 159-160. https://journals.openedition.org/pratiques/2880 (10.08.2021). https://doi.org/10.4000/pratiques.2880

Qvigstad, J. 1922: Lappische Sprichwörter und Rätsel. Kristiania Etnografiske Museums skrifter l:3. Kristiania: Brøgger.

Sammallahti, Pekka 2005: Láidehus sámegiela cealkkaoahpa dutkamii. Kárášjohka: Davvi Girji.

Sámi lohkanguovddáš 2020: Dovddut: Bagadus mánáidgárdái ja skuvlii. https://lohkanguovddas.no/sites/default/files/page/attachments/dovddut_bagadus_manaidgardai_ja_skuvlii_davvi.pdf (04.08.2021).

Schefferus, Joannes 1673: Joannis Schefferi Argentoratensis Lapponia: id est, regionis Lapponum et gentis nova et verissima descriptio. In qua multa de origine, superstitione, sacris magicis, victu, cultu, negotiis Lapponum, item Animalium, metallorumque indole, quae in terris eorum proveniunt, hactenus incognita Produntur, et eiconibus adjectis cum cura illustrantur. Frankfurt: Christian Wolff. https://doi.org/10.5962/bhl.title.140313

Schellbach-Kopra, Ingrid 2008: "To travel is better than to rest". Sami proverbs in discourse. - Rui Soares & Outi Lauhakangas (doaimm.), 1st Interdisciplinary Colloquium on Proverbs. ICP07 Proceedings. Tavira: Tipografia Tavirense. 165-180.

Schellbach-Kopra, Ingrid 2011: Zwei Finnen brauchen keinen Dolmetscher. Finnische Sprichwörter. Berlin: Frank & Timme.

Seitel, Peter 1969: Proverbs: A social use of metaphor. - Genre 2 (2): 143-161.

Tamba, Irène 2012: Vérité générique et vérité proverbiale : on dit face à on dit proverbialement, le proverbe dit. - Jean-Claude Anscombre, Amalia Rodríguez Somolinos & Sonia Gómez-Jordana Ferary (doaimm.), Voix et marqueurs du discours : des connecteurs à l'argument d'autorité. Lyon: ENS Éditions. 185-206. https://doi.org/10.4000/books.enseditions.4568 (04.08.2021). https://doi.org/10.4000/books.enseditions.4568

Tarkka, Lotte 1996: Transformations of epic time and space: Creating the World's creation in Kalevala-metric poetry. - Oral Tradition 11 (1): 50-84.

Visetti, Yves-Marie & Cadiot, Pierre 2006: Motifs et proverbes. Essai de sémantique proverbiale. Paris: Presses Universitaires de France. https://doi.org/10.3917/puf.cadi.2006.01

Winick, Stephen D. 2003: Intertextuality and innovation in a definition of the proverb genre. - Wolfgang Mieder (doaimm.), Cognition, comprehension and communication. A decade of North American proverb studies (1990-2000). Essen: Schneider Verlag Hohengehren. 571-601.

Aikio, Inger-Mari [2021] = E-poasta čállái 31.8.2021.

Gaski, Harald [2021á] = E-poasta čállái 7.6.2021.

Oskal, Sara Margrethe [2025] = E-poasta čállái 28.4.2025.

Downloads

Almmuhuvvon

2025-12-31

Almmuhus

Juogus

Artihkkalat

How to Cite

Gibert, G. (2025). Mii lea sámi sátnevájas? Gielalaš fuomášumit sámi sátnevádjasiid birra. Sámi dieđalaš áigečála, 27–59. https://doi.org/10.7557/sda.8400