Máhccetgo ruoktot?

Sámi ja inuihta realisttalaš nuoraidrománaid queer intersekšuvnnalaš representašuvdna, identitehta ja kritihkka

Authors

DOI:

https://doi.org/10.7557/sda.8471

Čoavddasánit:

Sámi kritihkka, queer-dutkan, inuihta girjjálašvuohta, realisttalašvuohta, representašuvdna, intersekšuvnnalaš identitehta

Čoahkkáigeasut

Dán artihkkalis guorahalan sámi ja inuihta realisttalaš nuoraidrománaid queer intersekšuvnnalaš representašuvnna ja identitehtagieđahallama nuorra sámi árvvoštalliid vuostáiváldimiin. Dát temáhtalaš guorahallan ovdanbuktá mo realisma doaibmá girjjálašvuođa gaskaoapmin, ja mo dat boktala lohkki beroštumi queer-áššiide. Teoriijan lea eamiálbmogiid ja sámi intersekšuvnnalaš queer-dutkan ja realisttalaš nuoraidrománaid girjjálaš iešvuođaid dutkan. Š-nuoraidmagasiinna, Girjemiela ja Tjállegoađi árvvoštallit buktet románaid queer váldopersovnnaid vásáhusaid servodatdássái románain Ihpil – Láhppon mánáid bestejeaddji (Skåden 2008), Himlabrand (Åstot 2021) ja Homo Sapienne (Korneliussen 2018 (2014)). Árvvoštalliid vuostáiváldin lea čielga dekoloniála proseassa mas čuvgehit intersekšuvnna gaskal dan ahte leat eamiálbmot ja queer.

Referánssat

Barthes, Roland 1980: Virkelighetseffekten. – Basar Norsk litterært tidsskrift (4): 28–33.

Bergman, Elfrida & Lindquist, Sara (doaimm.) 2013: Queering Sápmi – Sámi muitalusat mat rihkkot norpma. Davvisámegiela jorgalus: Lea Simma. [Ubmi]: Qub Förlag.

Berg-Nordlie, Mikkel 2024: En kort introduksjon til samenes historie. Oslo: Cappelen Damm akademisk.

Butler, Judith 1990: Gender Trouble. Feminism and the subversion of identity. New York: Routledge.

Crenshaw, Kimberle 1991: Mapping the Margins: Intersectionality, Identity Politics, and Violence Against Women of Color. – Stanford Law Review 43 (6): 1241–1299. https://doi.org/10.2307/1229039

Dankertsen, Astri 2022: The activism of having fun: Young Sámi in urban areas of Norway and Sweden. – Sanna Valkonen & Áile Aikio & Saara Alakorva & Sigga-Marja Magga (doaimm.), The Sámi World. London: Routledge. 565–578. https://doi.org/10.4324/9781003025511-39

Gaski, Harald 1997: Voice in the Margin: A Suitable Place for a Minority Literature? – Harald Gaski (doaimm.), Sami Culture in a New Era. The Norwegian Sami Experience. Kárášjohka: Davvi Girji. 199–220.

Giertsen, Merethe 2002: En minoritet i minoriteten, homofile i samiske miljø og samer i homofile miljø. – DIN – Tidsskrift for religion og kultur 4/2002 + 1/2003: 12–19.

Hansen, Aka 2024: Manifesti. Nuuk: Uilu stories.

Hirvonen, Vuokko 1999: Sámeeatnama jienat. Sápmelaš nissona bálggis girječállin. Nákkosgirji. Guovdageaidnu: DAT.

Hirvonen, Vuokko 2014: Máŋggajienat Sápmi: Seksuála ja sohkabeallenorpmaid čalmmustahtti muitalusaid girjáivuohta Árvvoštallamat). – Sámi dieđalaš áigečála (2): 71–75. https://doi.org/10.7557/sda.8312

Hunt, Sarah & Holmes, Cindy 2015: Everyday Decolonization: Living a Decolonizing Queer Politics. – Journal of Lesbian Studies 19 (2): 154–172. https://doi.org/10.1080/10894160.2015.970975

Illeris, Knud & Katznelson, Noemi & Simonsen, Birgitte & Ulriksen, Lars 2002: Ungdom, identitet og uddannelse. Roskilde: Roskilde Universitets Forlag.

Justice, Daniel Heath 2018: Why Indigenous Literature Matters. Waterloo, Ontario, Canada: Wilfrid LAurier University Press.

Knobblock, Ina 2022: Sámi feminist conversations. – Sanna Valkonen & Áile Aikio & Saara Alakorva & Sigga-Marja Magga (doaimm.), The Sámi World. London: Routledge. 535–550. https://doi.org/10.4324/9781003025511-37

Korneliussen, Niviaq 2018 (2014): Homo Sapienne. Ruoŧagiela jorgalus: Jonas Rasmussen. Stockholm: Leopard förlag.

Krange, Olav & Øia, Tormod 2005: Den nye moderniteten: ungdom, individualisering, identitet og mening. Oslo: Cappelen Akademisk Forlag.

Kuokkanen, Rauna 2007: Myths and realities of Sami women : a post-colonial feminist analysis for the decolonization and transformation of sami society. – Joyce Green (doaimm.), Making space for indigenous feminism. Black Point, N.S.: Fernwood Publ. Zed Books. 72–92.

Kyrölä, Kata 2022: Queer Indigenous World-Making in the Sámi TV Comedy Njuoska Bittut. – Sanna Valkonen & Áile Aikio & Saara Alakorva & Sigga-Marja Magga (doaimm.), The Sámi World. London: Routledge. 551–564. https://doi.org/10.4324/9781003025511-38

Lakkala, Aletta 2017: «Sápmi may be a quiet place for queer people». – YLE Sápmi / The Barents Observer (31.8.2017). https://www.thebarentsobserver.com/democracy-and-media/sapmi-may-be-a-quiet-place-for-queer-people/103703 (10.10.2025).

Lieungh, Erik 2011: Ga seg ut for å være ung og lesbisk samejente på blogg. – NRK Troms og Finnmark (04.02.2011). https://www.nrk. no/tromsogfinnmark/ga-seg-ut-for-a-vaere-samisk-lesbe-1.7492821 (01.06.2025).

Mattanen, Leena 2016: «Täytyy puhua enemmän. Hiljaisuus ei ratkaise ongelmia.» Queer-saamelaisten hyvinvoinnin ja pärjäämisen edellytykset. Pro gradu -dutkamuš, Giellagas instituhtta, Oulu universitehta.

Nes, Solbjørg Tormodsdatter & Slettan, Svein 2020: Den samtidsrealistiske ungdomsromanen. – Svein Slettan (doaimm.), Ungdomslitteratur: Ei innføring. Oslo: Cappelen Damm Akademisk. 36–54.

Oskal, Berit Margrethe 2015: Garra boját ja fiinna nieiddat. Heteronormativitehta sámi čáppagirjjálašvuođas. Sámi girjjálašvuođa masterdutkamuš, Kultuvrra ja girjjálašvuođa instituhtta, Humanisttalaš fakultehta, UiT Norgga árktalaš universitehta. https://hdl.handle.net/10037/8156 (20.05.2025).

Skåden, Sigbjørn 2008 = Ihpil 2008: Ihpil – Láhppon mánáid bestejeaddji. Evenášši: Skániid girjie.

Smidt, Jofrid Karner & Vold, Tonje & Oterholm, Knut (doaimm.) 2013: Litteratursosiologiske perspektiv. Oslo: Universitetsforlaget.

Stubberud, Elisabeth & Vassvik, Tuula Sharma 2024: Queer Sámi Conversations: Making Room for Safer Spaces. – Mathias Danbolt & Britt Kramvig & Christina Hætta (doaimm.), Searvedoaibma: Art and Social Communities in Sápmi. Dieđut 1/2024. Guovdageaidnu: Sámi allaskuvla. 18–41. https://hdl.handle.net/11250/3186845

Stueng, Saia Marilena 2024a: «Sisabahkkemat eai leat nohkan». Pragmáhtalaš lahkoneapmi sámi estetihkkii ja kritihkkii nuoraid girjeságastallamiid bokte. – Sámi dieđalaš áigečála (2): 27–52. https://doi.org/10.7557/sda.7946

Stueng, Saia Marilena 2024b: Contesting Hegemonic Narratives: The educative power of indigenous Sámi youth’s literary reviews. – Speki. Nordic Philosophy and Education Review 1 (2): 152–170. https://doi.org/10.5617/speki.11493

Svensen, Åsfrid 2001: Å bygge en verden av ord: Lyst og læring i barne- og ungdomslitteratur. Bergen: Fagbokforlaget.

Vignoles, Vivian L. & Schwartz, Seth J. & Luyckx, Koen 2011: Introduction: Toward an Integrative View of Identity. – Seth J. Schwartz & Koen Luyckx & Vivian L. Vignoles (doaimm.), Handbook of Identity Theory and Research. New York, NY: Springer Science + Business Media, LLC. 1–27. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-7988-9_1

Åstot, Moa Backe 2021: Himlabrand. Stockholm: Rabén & Sjögren.

Downloads

Almmuhuvvon

2025-12-31

Almmuhus

Juogus

Artihkkalat

How to Cite

Stueng, S. M. (2025). Máhccetgo ruoktot? Sámi ja inuihta realisttalaš nuoraidrománaid queer intersekšuvnnalaš representašuvdna, identitehta ja kritihkka. Sámi dieđalaš áigečála, 61–88. https://doi.org/10.7557/sda.8471