Davvisámegielat čálamáhtu konteaksta

Authors

DOI:

https://doi.org/10.7557/sda.8295

Čoavddasánit:

čálamáhttu, guovttegielat čálamáhtu jotkkolašvuođa skálat, jearranskovveguorahallan, sosiolingvistihkka, davvisámegiella

Čoahkkáigeasut

Artihkkala dutkančuolbman lea čielggadit ja čalmmustahttit makkár sámegielat čálamáhtolaš konteavsttat ja daidda konteavsttaide gullevaš áigeguovdilis hástalusat davimus Sámis leat giela hálliid ja čálliid vástádusaid mielde, ja mo dakkár hástalusaid sáhttá sajáidahttit ja dulkot Hornbergera guovttegielat čálamáhtu jotkkolašvuođa skálaid vehkiin. Dát dáhpáhusdutkamuš čuoččuha ahte dievaslaš sámegielat čálamáhtu juksamis leat dálá Sámis máŋggat hástalusat. Dán artihkkalis árvaluvvoge ahte guovttegielat balanserejuvvon dahje dássedettolaš čálamáhttu lea dávjá skuvllaid virggálaš mihttomearri ja ovttaskas olbmuid sávaldat Sámis, muhto gielalaš ideologiijat servodatdásis, gielladoaladumit ovttaskas olbmuid dásis ja duohtamáilmmis čađahuvvon doaimmat dahje daid váilun váikkuhit máŋgii negatiivvalaččat dasa man guvlui guovttegielat čálamáhtu jotkkolašvuođa skálat hállanit. Dutkamuša bohtosat čujuhit ahte sámegiella ii báljo oidno iige gullo eanaš sámeohppiid dábáleamos čálamáhtolaš konteavsttain astoáiggis iige skuvllasge.

Referánssat

Dutkanmateriála:

Dán dutkamuša dutkanmateriálan leat 65 oahppi ja 63 vánhema jearranskovi, oktiibuot lean guorahallan 128 jearranskovi vástádusaid. Dasa lassin lean geavahan sekundára materiálan golmma oahpaheaddji jearahallamiid.

Diehtoaddit - oahpaheaddjit:

OJS = oahpaheaddji jearahallan, golggotmánnu 2012, Suopma

OJN = oahpaheaddji jearahallan, skábmamánnu 2012, Norga

OJR = oahpaheaddji jearahallan, juovlamánnu 2012, Ruoŧŧa

Girjjálašvuohta:

Aikio, Marjut 1988: Saamelaiset kielenvaihdon kierteessä: Kielisosiologinen tutkimus viiden saamelaiskylän kielenvaihdosta 1910-1980. Suomalaisen Kirjallisuuden Seuran Toimituksia 479. Helsinki: Suomalaisen Kirjallisuuden Seura.

Bloch, Carole & Alexander, Neville 2003: Aluta Continua: The Relevance of the Continua of Biliteracy to South African Multilingual Schools. - Nancy H. Hornberger (doaimm.), Continua of Biliteracy: An Ecological Framework for Educational Policy, Research, and Practice in Multilingual Settings. Clevedon: Multilingual Matters. 91-121. https://doi.org/10.2307/jj.27195522.10

Blommaert, Jan & Backus, Ad 2013: Superdiverse repertoires and the individual. - Ingrid de Saint-Georges & Jean-Jacques Weber (doaimm.), Multilingualism and multimodality: Current challenges for educational studies. Rotterdam: Sense Publishers. 11-32. https://doi.org/10.1007/978-94-6209-266-2_2

de la Piedra, Mariá T. 2006: Literacies and Quechua oral language: Connecting sociocultural worlds and linguistic resources for biliteracy development. - Journal of Early Childhood Literacy 6 (3): 383-406. https://doi.org/10.1177/1468798406069800

Fishman, Joshua A. 1972: Language in sociocultural change: Essays by Joshua A. Fishman. Stanford: Stanford University Press.

Fishman, Joshua A. 1991: Reversing language shift. Clevedon: Multilingual Matters. https://doi.org/10.21832/9781800418097

Helander, Elina 1984: Om trespråkighet: En undersökning av språkvalet hos samerna i Övre Soppero. Umeå Studies in Humanities 67. Umeå: Umeå universitet.

Helander, Nils Øivind 2012: Norgga beale oahppoplána doaibmi guovttegielatvuohta - mo dan meroštallat? - Sámi dieđalaš áigečála 2/2012: 57-83.

Hornberger, Nancy H. 1989: Continua of Biliteracy. - Review of Educational Research 59 (3): 271-296. https://doi.org/10.3102/00346543059003271

Hornberger, Nancy H. 2004: The Continua of Biliteracy and the Bilingual Educator: Educational Linguistics in Practice. - International Journal of Bilingual Education and Bilingualism 7(2-3): 155-171. https://doi.org/10.1080/13670050408667806

Hornberger, Nancy H. 2006: Voice and biliteracy in indigenous language revitalization: Contentious educational practices in Quechua, Guarani, and Māori contexts. - Journal of Language, Identity and Education 5(4): 277-292. https://doi.org/10.1207/s15327701jlie0504_2

Hornberger, Nancy H. 2008: Continua of biliteracy. - Angela Creese & Peter Martin & Nancy H. Hornberger (doaimm.), Encyclopedia of Language and Education, Vol 9: Ecology of Language. New York: Springer. 275-290.

Hornberger, Nancy H. 2010: Language and education: A Limpopo lens. - Nancy H. Hornberger & Sandra McKay (doaimm.), Sociolinguistics and Language education. Bristol: Multilingual Matters. 549-564. https://doi.org/10.2307/jj.30945924.24

Hornberger, Nancy H. & Link, Holly 2012: Translanguaging in Today's Classrooms: A Biliteracy Lens. - Theory Into Practice 51 (4): 239-247. doi:10.1080/00405841.2012.726051

Hornberger, Nancy H. & McCarty, Teresa 2012: Globalization From the Bottom Up: Indigenous Language Planning and Policy Across Time, Space, and Place. - International Multilingual Research Journal 6(1): 1-7. https://doi.org/10.1080/19313152.2012.639251

Hornberger, Nancy H. & Outakoski, Hanna 2015: Sámi time, space, and place: Exploring teachers' metapragmatic statements on Sámi language use, teaching, and revitalization in Sápmi. - Confero (Pre-Published) 3(1): 1-46. doi:10.3384/confero.2001-4562.150618

Hornberger, Nancy H. & Skilton-Sylvester, Ellen 2000: Revisiting the Continua of Biliteracy: International and Critical Perspectives. - Language and Education 14(2): 96-122. https://doi.org/10.1080/09500780008666781

Hyltenstam, Kenneth & Stroud, Christopher 1991: Språkbyte och språkbevarande: Om samiskan och andra minoritetsspråk. Lund: Studentlitteratur.

Jean-Pierre, Marky 2013: The Challenge and Promise of Multilingualism in the Caribbean: Focus on Haiti. - Jo Arthur Shoba & Feliciano Chimbutane (doaimm.), Bilingual Education and Language Policy in the Global South. New York: Routledge. 173-189.

Jernsletten, Per 1998: Hála ja čále ná. Njálmmálaš ja čálalaš giellageavaheapmi. Kárášjohka: Davvi Girji.

Keskitalo, Pigga 2010: Saamelaiskoulun kulttuurisensitiivisyyttä etsimässä kasvatusantropologian keinoin. Dieđut 1/2010. Guovdageaidnu: Sámi allaskuvla.

King, Kendall & Logan-Terry, Aubrey 2008: Additive bilingualism through Family language policy: Strategies, identities and interactional outcomes. - Calidoscópio 6(1): 5-19. https://doi.org/10.1111/j.1749-818X.2008.00076.x

Kroskrity, Paul & Field, Margaret C. (doaimm.) 2009: Native American Language ideologies: Beliefs, practices, and struggles in Indian country. Tucson: University of Arizona Press.

Lafont, Robert 1982: Le discours idéologique dans l'enquête sur la diglossie. - Cahiers de linguistique sociale 4-5: 88-97.

Linkola, Inker-Anni 2014: Saamelaisen koulun kielimaisema - etnografinen tutkimus saamen kielestä toisen asteen oppilaitoksessa. Dieđut 2/2014. Guovdageaidnu: Sámi allaskuvla.

Martin-Jones, Marilyn 1989: Language, power and linguistic minorities: The need for an alternative approach to bilingualism, language maintenance and shift. - Ralph Grillo (doaimm.), Social Anthropology and the Politics of Language. London & New York: Routledge. 106-125. https://doi.org/10.1111/j.1467-954X.1988.tb03328.x

Mercado, Carmen I. 2003: Biliteracy development among Latino youth in New York City communities: An unexploited potential. - Nancy H. Hornberger (doaimm.), Continua of Biliteracy: An Ecological Framework for Educational Policy, Research, and Practice in Multilingual Settings. Clevedon: Multilingual Matters. 166-186. https://doi.org/10.2307/jj.27195522.13

Outakoski, Hanna 2014: Språkrikedom skapar ett mångsidigt identitetsspektrum. - Kulturella Perspektiv 1: 58-66. https://doi.org/10.54807/kp.v23.21694

Outakoski, Hanna 2015: Multilingual literacy among young learners of North Sámi: Contexts, complexity and writing in Sápmi. Umeå Studies in Language and Literature 27. Umeå: Umeå universitet. <http://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:-se:umu:diva-102922> (20.5.2015).

Outakoski, Hanna & Lindgren, Eva & Westum, Asbjørg & Sullivan, Kirk P. H. (boahtimin): Researching writing development to support language maintenance and revitalization: Methodological challenges. - Kirk P. H. Sullivan & Coppélie Cocq (doaimm.), Indigenous Writing and Education. Leiden: Brill Publishing.

PIRLS 2006 = Progress in International Reading Literacy Study 2006. International Association for the Evaluation of Educational Achievement. TIMSS & PIRLS International Study Center, Lynch School of Education, Boston College. <http://timss.bc.edu/pirls2006/index.html> (11.3.2015).

Rasmussen, Torkel 2013: «Go ealáska, de lea váttis dápmat»: Davvisámegiela etnolingvisttalaš ceavzinnávccaid guorahallan guovtti gránnjágielddas Deanus ja Ohcejogas 2000-logu álggus. Tromsø: Universitetet i Tromsø. <http://munin.uit.no/bitstream/handle/10037/5593/thesis.pdf?sequence=6&isAllowed=y> (01.12.2015).

Schieffelin, Bambi & Woolard, Kathryn & Kroskrity, Paul (doaimm.) 1998: Language Ideologies: Practice and Theory. New York: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780195105612.001.0001

Skum, Marja-Kristin 2013: Giellamolsun sámi boazodoalus. Språkbyte inom renskötseln. Karasjok: ČálliidLágádus.

Svonni, Mikael 1993: Samiska skolbarns samiska: En undersökning av minoritetsspråksbehärskning i en språkbyteskontext. Umeå Studies in the Humanites 113. Umeå: Umeå universitet.

UNESCO 2005: Education for All: Literacy for life. The Education for All Global Monitoring Report 2006. Paris: UNESCO Publishing. <http://unesdoc.unesco.org/images/0014/001416/141639e.pdf> (11.03.2015).

Downloads

Almmuhuvvon

2025-09-22

Almmuhus

Juogus

Artihkkalat

How to Cite

Outakoski, H. (2025). Davvisámegielat čálamáhtu konteaksta. Sámi dieđalaš áigečála, (1), 29–59. https://doi.org/10.7557/sda.8295