«Dát lea mo nu munnje oahpis» – kulturáddejupmi ja konteaksta girjjálašvuođa analysas

Lille Tove Fredriksen

doi:10.7557/sda.8435

Authors

Lille Tove Fredriksen UiT Norgga árktalaš universitehta https://orcid.org/0009-0001-7141-250X

DOI:

https://doi.org/10.7557/sda.8435

Čoavddasánit:

girjjálašvuođaanalysa, kulturáddejupmi, árbemáhttu, máhttofievrrideapmi

Čoahkkáigeasut

Mo sáhtán geavahit konteavstta ja iežan kulturmáhtu girjjálašvuođa guorahallamis? Dán fáttá guorahalan dán artihkkalis. Geahčadan mo sámi dutkit gieđahallet erohusaid ja distinkšuvnnaid doahpagiid máhttu ja diehtu gaskkas. Sáhttá dadjat ahte máhttu čujuha praktihkalaš máhttui ja diehtu fas eanet analyhtalaš dássái. Gieđahalan mo doaba jávohis máhttu čilgejuvvo iešguđet máhttodási hárrái ja mo jávohis máhttu čatnasa sámi kultuvrii ja praktihkalaš vásáhusaide. Čájehan de ovdamearkkaiguin mo kulturáddejupmi ja máhttu iežas kultuvrra birra leat šattolaš gáldut, jos dutki máhttá daid diđolaččat geavahit.

Referánssat

Materiála:

Vest 1997 = Vest, Jovnna-Ánde 1997: Árbbolaččat. Vuosttas oassi. Kárášjohka: Davvi Girji.

Vest 2002 = Vest, Jovnna-Ánde 2002: Árbbolaččat. Nubbi oassi. Kárášjohka: Davvi Girji.

Gijjálašvuohta:

Aikio, Aimo 2010: Olmmošhan gal birge. Áššit mat ovddidit birgema. Kárášjohka: ČálliidLágádus.

B[a]lto, Asta Mitkijá & Østmo, Liv 2009: Máŋggakultuvrralašvuođa oahpu sámáidahttin Sámi allaskuvllas. - Sámi dieđalaš áigecála 1-2/2009: 25-45.

Dunfjeld, Maja 2006: Tjaalehtjimmie. Form og innhold i sørsamisk ornamentikk. Snåsa: Saemien Sijte.

Gaski, Harald 1997: Voice in the Margin: A Suitable Place for a Minority Language? - Harald Gaski (doaimm.), Sami Culture in a New Era. The Norwegian Sami Experience. Karasjok: Davvi Girji. 199-220.

Gaski, Harald 2007: Juoigan - sámi musihkka máilmmis dahje máilmme musihkka. - John T. Solbakk (doaimm.), Árbevirolaš máhttu ja dahkkivuoigatvuohta. Tradisjonell kunnskap og opphavsrett. Traditional knowledge and copyright. Kárášjohka: Sámikopiija. 95-122.

Guttorm, Gunvor 2010: Árbediehtu, álgoálbmotdiehtu ja duodji. - Gunvor Guttorm (doaimm.), Duodjáris duojárat. Duddjon ealiha duodjedigaštallama. Kárášjohka: Davvi Girji. 45-70.

Hirvonen, Vuokko 1999: Sámeeatnama jienat. Sápmelaš nissona bálggis girjecállin. Guovdageaidnu: DAT.

Jernsletten, Nils 1997: Sami Traditional Terminology: Professional Terms Concerning Salmon, Reindeer and Snow. - Harald Gaski (doaimm.), Sami Culture in a New Era. The Norwegian Sami Experience. Karasjok: Davvi Girji. 86-108.

Johannessen, Kjell S. 1999: Praxis och tyst kunnande. Stockholm: Dialoger.

Kappfjell, Lena 2008: Vuelieh jïh tjïhtesh. 3 voernges åarjelsaemien vaajestæjjah. SÁMIacademica. Karasjok: ČálliidLágádus.

Kappfjell, Lena 2012: Kunnskapsbegrepet i urfolksdiskursen. [Giehtačálus.]

Keskitalo, Jan Henry 2009: Sámi máhttu ja skuvlamáhttu: teorehtalaš geahčastat. - Sámi dieđalaš áigecála 1-2/2009: 62-75.

Kuokkanen, Rauna 2009: Boaris dego eana. Eamiálbmogiid diehtu, filosofiijat ja dutkan. SÁMIacademica 2. Karasjok: ČálliidLágádus.

Kvernmo, Siv & Stordahl, Vigdis 1990: Fra same til akademiker = fra deltaker til observatør. - Sami Medica 1/1990: 4-10.

Kåven, Brita & Jernsletten, Johan & Nordal, Ingrid & Eira, John Henrik & Solbakk, Aage 2002: Sámi-dáru sátnegirji. Samisk-norsk ordbok. Kárášjohka: Davvi Girji.

Nielsen, Konrad 1979 (1934): Lappisk (samisk) ordbok grunnet på dialektene i Polmak, Karasjok og Kautokeino. II. G-M. Oslo: Universitetsforlaget.

NRK Sápmi 18.2.2011 = Balto, Thoralf: Sámi gulahallanhámit rievdamin. NRK Sápmi 18.2.2011. (23.2.2011).

Polanyi, Michael 2000 (1966): Den tause dimensjonen. En introduksjon til taus kunnskap. Oslo: Spartacus.

Sara, Mikkel Nils 2003: Árbevirolaš sámi dieđut ja máhtut sámi vuođđoskuvllas. - Vuokko Hirvonen (doaimm.), Sámi skuvla plánain ja praktihkas. Mo dustet O97S hástalusaid? Reforpma 97 evalueren. Kárášjohka: ČálliidLágádus. 121-138.

Smith, Graham Hingangaroa 2003: Kaupapa Maori Theory: Theorizing Indigenous Transformation of Education & Schooling. Kaupapa Maori Symposium. NZARE / AARE Joint Conference, Auckland, N.Z., December 2003. <http://www.aare.edu.au/03pap/pih03342.pdf> (23.3.2012).

Smith, Linda Tuhiwai 2004 (1999): Decolonizing Methodologies. Research and Indigenous Peoples. London - New York: Zed Books; Dunedin: University of Otago Press.

Stoor, Krister 2007: Juoiganmuitalusat - Jojkberättelser. En studie av jojkens narrativa egenskaper. Sámi dutkan - Samiska studier - Sami Studies 4. Umeå: Umeå universitet.

Vars, Laila Susanne 2007: Manin galggašii ja mainna lágiin sáhtášii gáhttet sámiid árbevirolaš máhtu? - John T. Solbakk (doaimm.), Árbevirolaš máhttu ja dahkkivuoigatvuohta. Tradisjonell kunnskap og opphavsrett. Traditional knowledge and copyright. Kárášjohka: Sámikopiija. 123-167.

Eará gáldut:

Gaski, Harald 2010 = Indigenous Methodology in Practice: Applying Sami Aesthetics in Analysis of Modern Sami Poetry. Logaldallan konferánssas «Challenging Colonialism and Homogenizing Modernity» Romssa universitehtas 7.10.2010.

Gaski, Harald 2011 = Why Context Matters: Sami Aesthetics on Traditional and Contemporary Sami Poetry. Logaldallan PhD-kurssas «Indigenous Methodology» Romssa universitehtas 27.1.2011.

Porsanger, Jelena 2011 = Indigenous Methodologies and the Academy: Theorizing, Concepts, Priorities, and Power Relations. Logaldallan PhD-kurssas «Indigenous Methodology» Romssa universitehtas 27.1.2011.

Utsi, John Mathis 2011 = Boazodoalu gielladilli. Sámedikki giellakonferánsa Tromssas 11.-12.5.2011. https://doi.org/10.1007/978-3-642-21247-5_2