Norwegian Sami policy in the 1970s – strengthening “Saminess” through renewal

Johan Klemet Hætta Kalstad

doi:10.7557/sda.8437

Authors

Johan Klemet Hætta Kalstad Sámi University of Applied Sciences

DOI:

https://doi.org/10.7557/sda.8437

Čoavddasánit:

sámepolitihkka, 1970-lohku, sámevuohta, aktivisttat

Čoahkkáigeasut

1970-logus ledje earenoamáš dáhpáhusat sámepolitihkas, ja lei čalbmáičuohcci movt sámelihkadusa nuorra buolva áŋggirdii hábmet politihka sámevuođa nannema várás. Kultuvrralaš ođasmahttin lei gaskaoapmin ja sámeorganisašuvnnat ledje politihkalaš bádjin. Kulturprográmmas 1971 ledje sámi vuoigatvuođat vuosttaš geardde navdon álgoálbmotgažaldahkan.

Dán artihkkala fáddán lea Norgga sámepolitihka hábmen 1970-logus. Ulbmilin lea háhkat ođđa máhtu Norgga sámepolitihka doaibmilis áigodagas, ja dan gohččodan servodatperspektiivan. Norgga guovddášhálddahusa korporatisma lei rahpame geainnu sámeorganisašuvnnaid ovddasteddjiide riikka mearridanvuogádahkii.

Jagi 1979 loahpas muhtumat Álttá-akšuvnnas manne Osloi vuostálastit eiseválddiid dulvadanplánaid ja čađahit nealgudanakšuvnna. Sin akšuvdna váikkuhii earenoamážit álbmoga ektui ja dan ahte eiseválddit doapmagohte čađahit ođđa sámepolitihka.

Referánssat

Girjjálašvuohta:

Aikio, Samuli 1984: Sámi Čuvgehussearvvi 50 jagi. - Johannes Helander & Matti Mykkänen & Erkki Nickul & Tarmo Salo & Lasse Sammallahti (doaimm.), Bálggis. Sámi Čuvgehussearvi 1932-1982. - Polku. Lapin Sivistysseura 19321982. [Helsset]: Sámi Čuvgehussearvi - Lapin Sivistysseura. 13-24.

Aubert, Vilhelm 1969: Ein nasjonal eller ein sosial minoritet? - Lina R. Homme (doaimm.), Nordisk nykolonialisme. Samiske problem i dag. Oslo: Det Norske Samlaget. 261-282.

Baer, Lars Anders 1987: Sámiid XIII konfereansa rahpan. - Sámiráđđi. Sámiid XIII konfereansa. Åre, 13.-15.8.1986. Ohcejohka: Sámiráđđi. 1-5.

Borgen, Peder 1997: Samenes første landsmøte 6.-9. februar 1917. Grunnlaget for samefo[l]kets dag 6. februar. Historisk oversikt - Dokumentasjon - Kommentar. Trondheim: Tapir.

Brenna, Wenke 1998: Oppstarten på samepolitikken i Kommunaldepartementet. Konsernsjef Tormod Hermansen i samtale med Wenke Brenna. - Ulf Sand (doaimm.), Kommunaldepartementet 1948-1998 - lokaldemokrati og velferd. Oslo: Kommunal- og regionaldepartementet. 158-160.

Collinder, Björn 1953: Lapparna. En bok om samefolkets forntid och nutid. Stockholm: Forum.

Edøy, Jan & Hansen, Erling 1998: Kommunaldepartementet 50 år. Fra gjenreising til sameting. - Ulf Sand (doaimm.), Kommunaldepartementet 1948-1998 - lokal demokrati og velferd. Oslo: Kommunal- og regionaldepartementet. 11-13.

Eidheim, Harald 1971: Aspects of the Lappish Minority Situation. Oslo: Universitetsforlaget.

Hanssen, Gro Sandkjær & Helgesen, Marit Kristine & Vabo, Signy Irene 2007: Politikk og demokrati. En innføring i stats- og kommunalkunnskap. Oslo: Gyldendal akademisk.

Hermanstrand, Håkon & Kosmo, Ansgar 2009: Røyrvik. Samene i Østre Namdal. Røyrvik: Røyrvik kommune.

Hernes, Hans-Kristian & Oskal, Nils (doaimm.) 2008: Finnmarksloven. Oslo: Cappelen Akademisk Forlag.

Hjorthol, Lars Martin 2006: Alta. Kraftkampen som utfordret statens makt. Oslo: Gyldendal Akademisk.

Hætta, Odd Mathis 1976: Samepolitikk. - Dyade 8: 2: 35-36.

Jernsletten, Nils 1969: Kvifor vere same? - Lina R. Homme (doaimm.), Nordisk nykolonialisme. Samiske problem i dag. Oslo: Det Norske Samlaget. 70-98.

Jernsletten, Nils 1980: Sámepolitihkalaš prográmma. - Sámiráđđi. Sámiid 11. konfereansa. Tromsa 16.-19.6.1980. Ohcejohka: Sámiráđđi. 15-19. https://doi.org/10.1097/00017285-198001000-00005

Jernsletten, Regnor 2002: we development of a Saami élite in Norden. - Kristiina Karppi & Johan Eriksson (doaimm.), Conflict and Cooperation in the North. Umeå: Umeå Universitet. 147-165.

Johannessen, Asbjørn & Tufte, Per Arne & Christoffersen, Line 2010: Introduksjon til samfunnsvitenskapelig metode. Oslo: Abstrakt forlag.

Kalstad, Johan Klemet 1970: Hvorfor og hvordan skal samene få innflytelse på avgjørelser i saker som angår dem selv. - NSR protokoll 1970. Guovdageaidnu: Norgga Sámiid Riikkasearvi. 60-65.

Kalstad, Johan Klemet Hætta 1999: Reindriftspolitikk og samisk kultur - en uløselig konflikt? En studie av reindriftstilpasninger og moderne reindrifspolitikk. Dieđut 2/1999. Guovdageaidnu: Sámi Instituhtta.

Kalstad, Johan Klemet Hætta 2011: Norgga sámepolitihka molsašupmi ođđa áiggis. - Sámi dieđalaš áigečála 1/2011: 43-65.

Kalstad, Johan Klemet Hætta 2012: Beassášmárkanat Guovdageainnus ja Áillohaš rohkki. - Sámis 11/2012: 30-35.

Magga, Ole Henrik 1994: Hvordan den nyeste nordsamiske rettskrivningen ble til. - Festskrift til Ørnulv Vorren. [Romsa]: Tromsø museum - Universitetet i Tromsø. 269-281.

Magga, Ole Henrik 2006: Samisk aktivist i 40 år. - Samtiden 2/2006: 72-82. https://doi.org/10.18261/ISSN1890-0690-2006-02-08

Marsten, Sigurd 1983: Samegutten fra Rasta i Rana som ble misjonær og lege i Kina. - Årbok for Rana 16: 39-44.

Minde, Henry 2003: Urfolksoffensiv, folkerettsfokus og styringskrise: kampen for en ny samepolitikk 1960-1990. - Bjørn Bjerkli & Per Selle (doaimm.), Samer, makt og demokrati. Sametinget og den nye samiske offentligheten. Oslo: Gyldendal akademisk. 87-123.

Moren, Jorolv (doaimm.) 1974: Den kollegiale forvaltning. Råd og utvalg i sentraladministrasjonen. Oslo: Universitetsforlaget.

Nordby, Trond 2004: I politikkens sentrum. Variasjoner i Stortingets makt 18142004. Oslo: Universitetsforlaget.

Oskal, Nils 2007: Muhtin dieđafilosofalaš váttisvuođat vuođđudit earenoamáš álgoálbmotmetodologiija. - Sámi dieđalaš áigečála 1-2/2007: 161-180.

Otnes, Per 1970: Den samiske nasjon. Interesseorganisasjoner i samenes politiske historie. Oslo: Pax Forlag.

Rantala, Leif 2004: Sámiráđđi 50 jagi. Historihkka. Ohcejohka: Sámiráđđi.

Ruong, Israel 1987: Sámi Instituhtta sámiid boahtte áiggi jurdagiin. - Sámi Instituhta 10-jagi ávvudeapmi - Sámi Instituhtta sámiid boahtte áiggi jurdagiin. Dieđut 1/1987. Guovdageaidnu: Sámi Instituhtta. 1-29.

Sara, Aslak Nils 1971: Organisering av den samiske befolkning. J. K. Kalstad vuorká, Guovdageaidnu.

Solbakk, Aage 1997: Sámi historjá 2. 1751 rájes dálá áigái. Kárášjohka: Davvi Girji.

Solbakk, Aage 2011: Sámit áiggiid čađa 1. Kárášjohka: ČálliidLágádus.

Stordahl, Vigdis 1995: Manne lea nu jaskat - sámi váilevaš servodatságastallama birra. - Harald Gaski & John Trygve Solbakk (doaimm.), Cafe Boddu. Essayčoakkáldat 2. Kárášjohka: Davvi Girji. 128-136.

Stordahl, Vigdis 1998: Same i den moderne verden. Endring og kontinuitet i et samisk lokalsamfunn. Kárášjohka: Davvi Girji.

Urheim, Mikal 1969: Konsultativ statsråd for samesaker. - NSR protokoll 1969. Guovdageaidnu: Norgga Sámiid Riikkasearvi. 45-58.

Wadnim, Johan A. 1976: Den samiske stat. - Dyade 8: 2: 4-7.

Østerud, Øyvind 2007: Statsvitenskap. Innføring i politisk analyse. Oslo: Universitetsforlaget.

Aarseth, Bjørn 2006: Norsk samepolitikk 1945-1990. Målsetting, virkemidler og resultater. Oslo: Vett & Viten - Norsk Folkemuseum.

Čielggadeapmi, dieđáhusat, lágat, mearrádusat, cealkámušat jna.:

Davviriikkaid ráđđi = Cealkámuš Guovdageainnu semináras 9.–12.12.1970. J. K. Kalstad vuorká, Guovdageaidnu.

Evttohus 1971 = Davviriikaid samiid Institut‘ta. Evtuhus. Sámi Arkiiva, Guovdageaidnu.

Gonagaslaš resolušuvdna 8.12.1975 = Kongelig resolusjon 8.12.1975, jnr. 265U75. Oslo: Kirke- og undervisningsdepartementet.

Kulturprográmma 1971 = Sámiid kulturpolitihkalaš prográmma 1971. Ohce johka: Sámiráđđi.

NAČ 1984: 18 S = Sámi vuoigatvuođaid dili birra. Kronprinsaregentta resolušuvnna lávdegottis, nammaduvvon golggotmánu 10.b.1980. Lágiduvvon Justisadepartementta ovdii geassemánu 15.b. 1984. Norgga Almmolaš Čilgehusat 1984: 18 S. Oslo: Universitetsforlaget.

NOU 1972: 33 = Om landsdelsplan for Nord-Norge. Forslag til plan for utvikling av landsdelen. Norges offentlige utredninger 1972: 33. Oslo: Kommunal- og arbeidsdepartementet.

NOU 1975: 5 = Reindrift. Norges offentlige utredninger 1975: 5. Oslo: Landbruksdepartementet.

NSR 1969 = NSR landsmøte 1969. Odd Mathis Hætta vuorká, Áltá.

NSR 1970 = NSR protokoll 1970. Sámi Arkiiva, Guovdageaidnu.

NSR 1975 = Landsmøteuttalelse nr. 1. Samenes offisielle status.

NSR kantuvra, Guovdageaidnu. NSR 1978 = NSR landsmøte protokoll 1978. Guovdageaidnu: Sámi Arkiiva.

NSR vuođđudeapmi = Hovedutskrift av møteprotokoll på stiftelsesmøtet til Norga Sámiid Riikasær vi – Norske Samers Riksforbund. Guovdageaidnu 30.11.1968. NSR kantuvra, Guovdageaidnu.

NU 1969 = Sjätte nordiska samekonferensen i Hetta den 16–19 augusti 1968. Nordiska utredningar 1969:6. Stockholm [: Nordiska Samerådet].

Resolušuvdna 12.12.1970 = Resolusjon fra seminaret av unge samer, samlet i Kauto keino i tiden 9.–12. desember 1970. J. K. Kalstad vuorká, Guovdageaidnu.

Ruong, Israel 1971: Synspunkter för ett samisk kulturprogram. VII Nordisk Samekonferens. J. K. Kalstad vuorká, Guovdageaidnu.

St.dieđáhus nr. 8 = Om organisering og :nansiering av kulturarbeid. St.meld. nr. 8 for 1973–74. Oslo: Kyrkje- og undervisningsdepartementet.

St.dieđáhus nr. 13 = Om en aksjonsplan for de sentrale samiske bosettingsområder. St.meld. nr. 13 (1974–75). Oslo: Landbruksdepartementet.

St.dieđáhus nr. 33 = Tillegg til St.meld. nr. 108 for 1972–73 Om et utbyggingsprogram for Nord-Norge. St.meld. nr. 33 (1973–74). Oslo: Kommunal- og arbeids departementet.

St.dieđáhus nr. 52 (1973–74) = Ny kulturpolitikk. Tillegg til St.meld. nr. 8 for 1973–74 Om organisering og :nansiering av kulturarbeid. St.meld. nr. 52 (1973–74). Oslo: Kyrkje- og undervisningsdepartementet.

St.dieđáhus nr. 52 (1992–93) = Om norsk samepolitikk. St.meld. nr. 52 (1992–93). Oslo: Kommunal- og arbeidsdepartementet.

St.dieđáhus nr. 61 = Om regjeringens arbeid med gjennomføringen av Stortingets vedtak om utbygging av Altavassdraget. St.meld. nr. 61 (1979–80). Oslo: Olje- og energidepartementet.

St.dieđáhus nr. 108 = Om et utbyggingsprogram for Nord- Norge. St.meld. nr. 108 (1972–73). Oslo: Kommunal- og arbeidsdepartementet.

Stuoradiggi 1975 = Stortingstidende for 16. april 1975: 3602–3614. Sak nr. 3. Interpellasjon fra representanten Johannes Gilleberg til landbruksministeren. Oslo: Stortinget.

Reivvet, notáhtat, aviisabihtát jna.:

Bovdejupmi 3.11.1970 = Innbydelse til seminar i Kautokeino i tiden 9.–12. desember 1970. J. K. Kalstad vuorká, Guovdageaidnu.

FD 21.4.2012 = Finnmark Dagblad nr. 92 (21.4.2012).

Preassadieđáhus = Pressemelding om Den 8. Samekonferanse i Snåsa i tida 26.–28. juni 1974. J. K. Kalstad vuorká, Guovdageaidnu.

Prográmma = Guovdageainnu seminára prográmma 9.–12.12.1970. J. K. Kalstad vuorká, Guovdageaidnu.

Referáhta 10.5.1978 = Referat jnr. 1164/78 JK Ja/EMS. Samordning av samiske spørsmål i sentraladministrasjonen. Møte 10. mai 1978. Oslo: Landbruks- og matdepartementet.

Reive 12.4.1967 = Reive 12.4.1967 Oslo Sámisærvi v/Aslak Nils Sara Sámiid Serv viide Kárášjogas, Guovdageainnus ja Porsáŋggus. Sámi Arkiiva, Guovda geaidnu.

Reive 9.3.1970 = Reive Johan Klemet Kalstads Hans J. Henriksenii, Peder Andersenii, Hans Guttormii ja Mikal Urheimii sámepolitihkalaš strategiijaseminára birra. Buot reivvet álgoplánema birra leat J. K. Kalstad vuorkkás.

Oslo-seminára = Oslo Sámiid Searvvi seminára dálvet 1971. Prográmma, preassadieđáhus ja raporta. J. K. Kalstad vuorká, Guovdageaidnu.

Sámi dutkanseminára = Seminára sámi dutkama birra Guovdageainnus geasset 1971. Prográmma ja oasseváldiidlistu. J. K. Kalstad vuorká, Guovdageaidnu.

Ságat 10.10.1979 = Ságat nr. 77 (10.10.1979).

Vet du at = Vet du at. [Čála Guovdageainnu suohkanviesu seainnis 21.12.1970.] Odd Mathis Hætta vuorká, Áltá.

Aarseth, Bjørn 1971: Notat. Statens støtte til samiske kulturformål. Forholdet mellom statsbudsjettet og Norsk Kulturfond. Et supplement til Norsk Kulturråds P.M. jnr. 2769/71. Oslo: Norsk Kulturråd.

Informánttat:

Leif Dunfjeld lea leamaš guovddážis sámepolitihkas ja doaimmain olles agis 1960logu loahpa rájes.

Odd Mathis Hætta lea olles eallinagis bargan sámeáššiiguin ja lea leamaš NSR ovdaolmmoš.

Ingar Boine lei pláneme ja čađaheame nealgudanakšuvnnas golggotmánu 1979.

Ole Henrik Magga lean hástalan gažaldagaiguin 1970-logu birra geahččaladdan várás iežan ipmárdusa su vásáhusaid ektui. Ságastallan suinna lea leamaš ávkin hukset vuođu dán artihkkalii.